انواع داروهای بیماریهای خونی و زمان مصرف آنها
بیماریهای خونی گروه گستردهای از بیماریها هستند که میتوانند سلولهای خونی، هموگلوبین، پلاکتها، عوامل انعقادی یا مغز استخوان را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، داروهای بیماریهای خونی نیز تنوع زیادی دارند و انتخاب آنها کاملاً به نوع بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد.
برای مثال، فردی که به کمخونی فقر آهن مبتلا است ممکن است به مکمل آهن نیاز داشته باشد، در حالی که فرد مبتلا به اختلال انعقادی ممکن است داروی ضدانعقاد یا جایگزینی فاکتورهای انعقادی دریافت کند. همچنین در برخی بیماریهای خاص مانند کمخونی داسیشکل، داروهایی مانند هیدروکسیاوره تحت نظر پزشک استفاده میشوند.
در این مقاله از مجله اینترنتی رفیق با انواع داروهای مورد استفاده در بیماریهای خونی، کاربرد آنها، زمان مصرف، نکات مهم، عوارض احتمالی و مواردی که نیاز به مراجعه پزشکی دارند آشنا میشویم.
توجه مهم: این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص پزشک یا نسخه دارویی نیست. زمان و مقدار مصرف داروهای بیماریهای خونی باید بر اساس نوع بیماری، آزمایشها، سن، وزن، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان توسط پزشک تعیین شود.
بیماریهای خونی چیستند؟
بیماریهای خونی به گروهی از مشکلات گفته میشود که یکی یا چند بخش از خون یا سیستم تولید خون را درگیر میکنند.
این بیماریها میتوانند سلولهای مختلف خون را تحت تأثیر قرار دهند:
- گلبولهای قرمز
- گلبولهای سفید
- پلاکتها
- هموگلوبین
- عوامل انعقادی
- مغز استخوان
- سیستم انعقاد خون
برخی بیماریهای خونی خفیف هستند و با اصلاح کمبودهای تغذیهای درمان میشوند، اما برخی دیگر به درمان طولانیمدت و پیگیری توسط متخصص خون و سرطانشناسی یا هماتولوژیست نیاز دارند.
مهمترین انواع بیماریهای خونی
از بیماریهای شناختهشده خون میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمخونی فقر آهن
- کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12
- کمخونی ناشی از کمبود فولات
- کمخونی داسیشکل
- تالاسمی
- هموفیلی
- بیماری فون ویلبراند
- اختلالات پلاکتی
- لخته شدن بیش از حد خون
- ترومبوز وریدی
- برخی سرطانهای خون
- لوسمی
- لنفوم
- مشکلات مغز استخوان
هرکدام از این بیماریها درمان متفاوتی دارند و نمیتوان یک داروی واحد را برای همه آنها مناسب دانست.
انواع داروهای بیماریهای خونی
داروهای مورد استفاده برای بیماریهای خونی را میتوان در چند گروه اصلی قرار داد.
مهمترین آنها عبارتاند از:
- مکملهای آهن
- مکمل ویتامین B12
- مکمل اسید فولیک
- داروهای محرک تولید گلبول قرمز
- داروهای ضدانعقاد
- داروهای ضدپلاکت
- داروهای کنترلکننده بیماریهای داسیشکل
- داروهای مورد استفاده در اختلالات خونریزی
- جایگزینهای فاکتورهای انعقادی
- داروهای تخصصی بیماریهای مغز استخوان و سرطانهای خون
داروهای آهن برای کم خونی
کمخونی فقر آهن یکی از شایعترین انواع کمخونی است و زمانی ایجاد میشود که بدن آهن کافی برای تولید هموگلوبین در اختیار نداشته باشد.
در صورتی که کمبود آهن علت کمخونی باشد، پزشک ممکن است مکمل آهن تجویز کند. مکملهای آهن میتوانند به افزایش ذخایر آهن و بهبود کمخونی ناشی از کمبود آهن کمک کنند.
نمونه مکملهای آهن
برخی از انواع مکملهای آهن عبارتاند از:
- فروس سولفات
- فروس فومارات
- فروس گلوکونات
- برخی ترکیبات آهن با ویتامینها
نوع مکمل و مقدار مصرف باید توسط پزشک یا داروساز مشخص شود.
زمان مصرف قرص آهن
زمان مصرف آهن به نوع فرآورده و شرایط فرد بستگی دارد.
آهن در برخی افراد با معده خالی بهتر جذب میشود، اما ممکن است باعث تهوع، دلدرد یا ناراحتی معده شود. در چنین شرایطی پزشک یا داروساز ممکن است مصرف آن همراه غذا را توصیه کند.
بنابراین نباید صرفاً بر اساس یک زمانبندی عمومی، مقدار یا دفعات مصرف آهن را تغییر داد.
نکات مهم مصرف آهن
هنگام مصرف مکمل آهن بهتر است به توصیه پزشک درباره فاصله آن با برخی داروها و مواد غذایی توجه شود.
همچنین مصرف آهن برای فردی که دچار کمبود آهن نیست، لزوماً مفید نیست و دریافت بیش از حد آهن میتواند به بدن آسیب برساند.
ویتامین B12 برای بیماریهای خونی
ویتامین B12 برای تولید طبیعی گلبولهای قرمز و عملکرد سیستم عصبی اهمیت دارد.
کمبود B12 میتواند باعث نوعی کمخونی شود که به آن کمخونی مگالوبلاستیک گفته میشود.
درمان کمبود B12 ممکن است شامل:
- قرص یا کپسول B12
- مکملهای ترکیبی
- تزریق ویتامین B12
باشد.
نوع درمان به علت کمبود و شدت آن بستگی دارد.
زمان مصرف ویتامین B12
زمان مصرف ویتامین B12 به شکل دارویی و نسخه پزشک بستگی دارد.
برخی افراد ممکن است مکمل خوراکی را به صورت روزانه مصرف کنند و در برخی شرایط، تزریق طبق برنامه مشخص انجام شود.
بنابراین نباید برنامه تزریق یا مقدار مصرف B12 را بدون نظر پزشک تغییر داد.
اسید فولیک و کم خونی
اسید فولیک یا فولات یکی از ویتامینهای ضروری برای تولید طبیعی سلولهای خونی است.
کمبود فولات میتواند باعث کمخونی شود.
در صورت تأیید کمبود، پزشک ممکن است مکمل اسید فولیک تجویز کند.
زمان مصرف اسید فولیک
اسید فولیک معمولاً طبق برنامه مشخصشده در نسخه مصرف میشود.
نکته مهم این است که قبل از مصرف طولانیمدت مکمل، علت کمخونی مشخص شود؛ زیرا درمان کمخونی B12 با فولات به تنهایی ممکن است مشکل اصلی را برطرف نکند و تشخیص کمبود B12 را به تأخیر بیندازد.
داروهای محرک تولید گلبول قرمز
در برخی بیماریها، بدن نمیتواند به اندازه کافی گلبول قرمز تولید کند.
در شرایط خاص، پزشک ممکن است از داروهایی استفاده کند که مغز استخوان را برای تولید گلبول قرمز تحریک میکنند.
این داروها بیشتر در شرایط پزشکی خاص مانند بعضی انواع کمخونی مرتبط با بیماریهای مزمن یا درمانهای خاص استفاده میشوند.
استفاده از این داروها نیازمند بررسی آزمایش خون و نظارت پزشکی است.
داروهای ضدانعقاد برای بیماریهای خونی
داروهای ضدانعقاد یا اصطلاحاً رقیقکنندههای خون، برای جلوگیری از ایجاد یا بزرگتر شدن برخی لختههای خونی استفاده میشوند.
این داروها در شرایطی مانند بعضی موارد:
- ترومبوز ورید عمقی
- آمبولی ریه
- فیبریلاسیون دهلیزی
- افزایش خطر ایجاد لخته
- برخی شرایط پس از جراحی
ممکن است تجویز شوند.
نمونه داروهای ضدانعقاد
از داروهای شناختهشده این گروه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- وارفارین
- هپارین
- آپیکسابان
- ریواروکسابان
- دابیگاتران
- ادوکسابان
هر دارو شرایط مصرف و پایش متفاوتی دارد.
زمان مصرف داروهای ضدانعقاد
زمان مصرف داروهای ضدانعقاد به داروی مورد استفاده بستگی دارد.
برخی داروهای خوراکی ممکن است یک یا دو بار در روز مصرف شوند و برخی داروهای دیگر به صورت تزریقی استفاده میشوند.
برای مثال، وارفارین معمولاً طبق برنامه مشخص و با پایش آزمایش خون مصرف میشود، در حالی که برخی داروهای جدید ضدانعقاد برنامه مصرف متفاوتی دارند.
مقدار مصرف این داروها را نباید خودسرانه تغییر داد.
اگر یک نوبت داروی ضدانعقاد فراموش شد چه کنیم؟
نحوه برخورد با نوبت فراموششده به نوع دارو بستگی دارد.
بهتر است بیمار به بروشور دارو مراجعه کند یا از پزشک، داروساز یا مرکز درمانی درباره همان داروی مشخص سؤال کند.
مصرف دوبرابر برای جبران یک نوبت فراموششده بدون دستور پزشک میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد.
داروهای ضدپلاکت
داروهای ضدپلاکت با داروهای ضدانعقاد یکسان نیستند.
این داروها فعالیت پلاکتها را کاهش میدهند و در برخی شرایط قلبی و عروقی برای کاهش خطر تشکیل لخته استفاده میشوند.
نمونه داروهای ضدپلاکت
از داروهای شناختهشده این گروه میتوان به:
- آسپیرین با دوز پایین
- کلوپیدوگرل
اشاره کرد.
NHS نیز تأکید میکند که داروهای ضدانعقاد و داروهای ضدپلاکت مانند آسپیرین و کلوپیدوگرل، با وجود شباهت در هدف کلی، دو گروه دارویی متفاوت هستند.
زمان مصرف داروهای ضدپلاکت
زمان مصرف این داروها به نوع دارو و دلیل تجویز بستگی دارد.
بعضی افراد ممکن است دارو را روزانه و برای مدت طولانی دریافت کنند.
قطع ناگهانی داروی ضدپلاکت، بهخصوص در افرادی که به دلیل بیماری قلبی یا پس از برخی اقدامات پزشکی دارو دریافت میکنند، بدون مشورت پزشک توصیه نمیشود.
داروهای بیماریهای انعقادی
برخی بیماریهای خونی باعث میشوند خون به اندازه کافی لخته نشود.
از جمله این بیماریها میتوان به:
- هموفیلی A
- هموفیلی B
- بیماری فون ویلبراند
- برخی کمبودهای فاکتورهای انعقادی
اشاره کرد.
درمان این بیماریها بسته به نوع اختلال میتواند شامل دارو، جایگزینی فاکتور انعقادی یا درمانهای تخصصی دیگر باشد.
فاکتورهای انعقادی
در بعضی انواع هموفیلی، فاکتور انعقادی مورد نیاز به صورت دارویی جایگزین میشود.
این درمان ممکن است:
- به صورت منظم برای پیشگیری
- یا در زمان خونریزی
انجام شود.
برنامه مصرف کاملاً به نوع بیماری و شرایط فرد بستگی دارد.
دسموپرسین برای برخی اختلالات خونریزی
دسموپرسین یکی از داروهایی است که در شرایط خاص برای کمک به کنترل خونریزی استفاده میشود.
بر اساس اطلاعات NHLBI، این دارو میتواند در برخی افراد مبتلا به هموفیلی یا بیماری فون ویلبراند برای کنترل خونریزیهای خفیف کاربرد داشته باشد.
زمان و مقدار مصرف دسموپرسین باید توسط پزشک مشخص شود.
ترانکسامیک اسید در برخی اختلالات خونریزی
ترانکسامیک اسید از داروهایی است که میتواند در برخی شرایط برای کاهش خونریزی استفاده شود.
این دارو با جلوگیری از تجزیه لختههای خون به کنترل خونریزی کمک میکند.
NHLBI از کاربرد ترانکسامیک اسید در برخی خونریزیها، از جمله برخی خونریزیهای پس از زایمان یا اقدامات دندانپزشکی، نام میبرد.
اما این دارو برای همه انواع خونریزی مناسب نیست و مصرف آن باید بر اساس علت خونریزی انجام شود.
داروهای کم خونی داسی شکل
کمخونی داسیشکل یک بیماری ارثی است که هموگلوبین و شکل گلبولهای قرمز را تحت تأثیر قرار میدهد.
درمان این بیماری ممکن است شامل دارو، کنترل درد، تزریق خون و در برخی بیماران درمانهای پیشرفتهتر باشد.
هیدروکسی اوره
هیدروکسیاوره یکی از داروهای مهم مورد استفاده در مدیریت بیماری داسیشکل است.
این دارو میتواند تعداد بحرانهای دردناک و برخی عوارض بیماری را کاهش دهد.
NHLBI اعلام کرده است که هیدروکسیاوره در بیماران مبتلا به بیماری داسیشکل معمولاً به صورت خوراکی و به شکل منظم مصرف میشود و ممکن است برای کودکان نیز تحت نظر پزشک تجویز شود.
زمان مصرف هیدروکسی اوره
هیدروکسیاوره باید دقیقاً طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف شود.
از آنجا که این دارو میتواند روی سلولهای خونی اثر بگذارد، ممکن است پزشک آزمایشهای دورهای خون را نیز برای کنترل درمان درخواست کند.
داروهای تالاسمی
تالاسمی گروهی از بیماریهای ارثی خون است که تولید هموگلوبین را تحت تأثیر قرار میدهد.
در بعضی انواع تالاسمی، فرد ممکن است به تزریق خون منظم نیاز داشته باشد.
تزریق خون میتواند باعث افزایش تجمع آهن در بدن شود و در این شرایط ممکن است پزشک داروهای شلاتهکننده آهن تجویز کند تا آهن اضافی کاهش پیدا کند.
نوع دارو و زمان مصرف آن به شرایط بیمار و میزان آهن بدن بستگی دارد.
داروهای بیماریهای پلاکتی
پلاکتها نقش مهمی در جلوگیری از خونریزی دارند.
کاهش یا افزایش غیرطبیعی تعداد پلاکتها میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
درمان ممکن است شامل:
- درمان علت اصلی
- داروهای اختصاصی
- کورتیکواستروئیدها در برخی شرایط
- داروهای تنظیمکننده سیستم ایمنی
- تزریق پلاکت در شرایط خاص
باشد.
به همین دلیل، درمان کمبود یا افزایش پلاکت بدون مشخص شدن علت اصلی توصیه نمیشود.
داروهای بیماریهای مغز استخوان
مغز استخوان محل تولید بسیاری از سلولهای خونی است.
برخی بیماریها مانند اختلالات مغز استخوان و بعضی سرطانهای خون ممکن است باعث اختلال در تولید سلولهای خونی شوند.
درمان این بیماریها میتواند شامل:
- داروهای شیمیدرمانی
- درمان هدفمند
- داروهای تنظیمکننده سیستم ایمنی
- تزریق خون
- پیوند سلولهای بنیادی
باشد.
نوع درمان کاملاً به بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد.
آیا همه بیماریهای خونی دارو دارند؟
خیر.
بعضی بیماریهای خونی ممکن است به درمان دارویی نیاز داشته باشند، اما برخی دیگر با اصلاح علت زمینهای، مراقبت و پیگیری پزشکی کنترل میشوند.
برای مثال، در کمخونی فقر آهن ابتدا باید مشخص شود که علت کمبود آهن چیست. مصرف آهن بدون پیدا کردن علت کمخونی ممکن است باعث شود یک مشکل زمینهای مهم نادیده گرفته شود.
جدول انواع داروهای بیماریهای خونی
| گروه دارویی | نمونه | کاربرد کلی |
|---|---|---|
| مکمل آهن | فروس سولفات | کمخونی فقر آهن |
| ویتامین B12 | سیانوکوبالامین | کمبود B12 |
| اسید فولیک | فولیک اسید | کمبود فولات |
| ضدانعقاد | وارفارین، آپیکسابان | پیشگیری یا درمان برخی لختهها |
| ضدپلاکت | آسپیرین، کلوپیدوگرل | کاهش تجمع پلاکتها |
| داروهای اختلالات خونریزی | دسموپرسین، ترانکسامیک اسید | برخی اختلالات خونریزی |
| جایگزین فاکتور | فاکتورهای انعقادی | برخی انواع هموفیلی |
| هیدروکسیاوره | Hydroxyurea | بیماری داسیشکل |
| داروهای شلاتهکننده آهن | بسته به شرایط بیمار | کاهش آهن اضافی در برخی بیماران |
این جدول فقط برای آشنایی است و به معنی تجویز دارو نیست.
زمان مصرف داروهای بیماریهای خونی چگونه تعیین میشود؟
زمان مصرف داروهای خونی به چند عامل بستگی دارد:
نوع بیماری
کمخونی فقر آهن با هموفیلی یا بیماری داسیشکل درمان یکسانی ندارد.
نوع دارو
هر دارو ممکن است یک، دو یا چند بار در روز یا در فواصل مشخص مصرف شود.
شدت بیماری
شدت بیماری میتواند روی مقدار و برنامه درمان اثر بگذارد.
نتایج آزمایش خون
آزمایشهایی مانند CBC، فریتین، هموگلوبین، پلاکت، PT، INR و سایر آزمایشها در شرایط مختلف میتوانند برای تنظیم درمان اهمیت داشته باشند.
سایر داروها
برخی داروهای خونی با داروهای دیگر تداخل دارند.
سن و بیماریهای زمینهای
عملکرد کلیه، کبد، سن، وزن و بیماریهای دیگر میتوانند روی انتخاب دارو و مقدار مصرف اثر بگذارند.
مهمترین نکات هنگام مصرف داروهای بیماریهای خونی
اگر برای شما داروی مربوط به بیماری خونی تجویز شده است:
- دارو را طبق نسخه مصرف کنید.
- مقدار دارو را خودسرانه تغییر ندهید.
- دارو را با فرد دیگری به اشتراک نگذارید.
- بدون مشورت پزشک دارو را قطع نکنید.
- مکملهای آهن را بدون تشخیص کمبود آهن مصرف نکنید.
- تمام داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.
- در صورت خونریزی غیرعادی، موضوع را جدی بگیرید.
- آزمایشهای دورهای توصیهشده را انجام دهید.
- در صورت بروز عوارض شدید، با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
عوارض احتمالی داروهای بیماریهای خونی
عوارض به نوع دارو بستگی دارند.
برخی عوارض ممکن است شامل:
- تهوع
- دلدرد
- سردرد
- سرگیجه
- تغییرات فشار خون
- تغییر تعداد سلولهای خونی
- واکنشهای حساسیتی
- خونریزی
- تغییرات آزمایشهای کبدی یا کلیوی
باشند.
در داروهای ضدانعقاد، مهمترین نگرانی افزایش خطر خونریزی است و پزشک ممکن است برای برخی داروها و شرایط، آزمایشهای منظم را توصیه کند.
چه زمانی خونریزی نیاز به بررسی فوری دارد؟
اگر فردی داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف میکند و دچار خونریزی شدید یا غیرعادی میشود، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
علائم هشدار میتواند شامل:
- خونریزیای که متوقف نمیشود
- خون در مدفوع
- خون در ادرار
- استفراغ خونی
- کبودیهای گسترده و غیرعادی
- سردرد شدید ناگهانی
- سرگیجه شدید
- ضعف یا بیحالی غیرمعمول
- خونریزی شدید پس از ضربه
باشد.
NHLBI نیز خونریزی غیرطبیعی و شدید را از علائم مهم اختلالات خونریزی میداند.
آیا داروهای بیماریهای خونی را میتوان خودسرانه مصرف کرد؟
خیر.
این موضوع بهخصوص درباره داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت، هیدروکسیاوره و داروهای تخصصی انعقادی اهمیت زیادی دارد.
مصرف اشتباه این داروها میتواند باعث خونریزی، تشکیل لخته یا تغییر خطرناک در سلولهای خونی شود.
حتی مکملهایی مانند آهن نیز نباید بدون مشخص شدن کمبود مصرف شوند؛ زیرا دریافت بیش از حد آهن میتواند به اندامهای بدن آسیب برساند.
آیا داروهای گیاهی جایگزین داروهای بیماریهای خونی هستند؟
خیر.
برخی گیاهان و مکملها ممکن است با داروهای خونی تداخل داشته باشند.
این موضوع بهخصوص در افرادی که داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف میکنند اهمیت دارد.
بنابراین بهتر است قبل از مصرف هر نوع:
- مکمل
- داروی گیاهی
- فرآورده سنتی
- ویتامین با دوز بالا
پزشک یا داروساز را در جریان قرار دهید.
سوالات متداول درباره داروهای بیماریهای خونی
بهترین دارو برای بیماریهای خونی چیست؟
یک داروی واحد برای همه بیماریهای خونی وجود ندارد. درمان به نوع بیماری، علت آن، شدت مشکل و نتایج آزمایشها بستگی دارد.
بهترین قرص برای کم خونی چیست؟
اگر کمخونی ناشی از کمبود آهن باشد، مکمل آهن ممکن است تجویز شود؛ اما اگر علت کمخونی کمبود B12، فولات، بیماری مزمن یا مشکل دیگری باشد، درمان متفاوت خواهد بود.
قرص آهن را چه زمانی مصرف کنیم؟
زمان مصرف به نوع فرآورده و شرایط فرد بستگی دارد. آهن در بعضی افراد با معده خالی بهتر جذب میشود، اما اگر باعث ناراحتی معده شود، پزشک یا داروساز ممکن است مصرف همراه غذا را توصیه کند.
داروی ضدانعقاد را چه زمانی مصرف کنیم؟
زمان مصرف به نوع داروی ضدانعقاد بستگی دارد. برخی داروها یک بار و برخی دو بار در روز مصرف میشوند. برنامه دقیق باید طبق نسخه باشد.
آیا میتوان داروی ضدانعقاد را ناگهانی قطع کرد؟
قطع خودسرانه داروی ضدانعقاد میتواند خطرناک باشد و ممکن است خطر تشکیل لخته را افزایش دهد. هرگونه تغییر در درمان باید با پزشک انجام شود.
هیدروکسیاوره برای چه بیماری استفاده میشود؟
هیدروکسیاوره یکی از داروهای مورد استفاده برای مدیریت بیماری داسیشکل است و میتواند به کاهش برخی عوارض بیماری کمک کند.
آیا همه افراد مبتلا به کمخونی به آهن نیاز دارند؟
خیر. آهن زمانی برای کمخونی فقر آهن کاربرد دارد که کمبود آهن علت مشکل باشد. مصرف بیدلیل آهن میتواند مضر باشد.
آیا داروهای بیماریهای خونی عوارض دارند؟
بله. هر دارویی میتواند عوارض داشته باشد. نوع عارضه به دارو و شرایط فرد بستگی دارد.
آیا برای بیماریهای خونی باید آزمایش خون انجام داد؟
در بسیاری از بیماریهای خونی، آزمایش خون برای تشخیص، بررسی شدت بیماری و پیگیری پاسخ به درمان اهمیت دارد؛ نوع آزمایش به بیماری بستگی دارد.
جمع بندی
داروهای بیماریهای خونی شامل گروههای متنوعی از مکملهای آهن و ویتامین گرفته تا داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت، داروهای اختلالات انعقادی و داروهای تخصصی بیماریهایی مانند کمخونی داسیشکل هستند.
برای مثال، مکمل آهن بیشتر در کمخونی فقر آهن کاربرد دارد، داروهای ضدانعقاد برای پیشگیری یا درمان برخی لختههای خونی استفاده میشوند و داروهایی مانند هیدروکسیاوره در شرایط مشخص برای مدیریت بیماری داسیشکل به کار میروند.
زمان مصرف داروهای بیماریهای خونی برای همه افراد یکسان نیست. نوع دارو، علت بیماری، نتایج آزمایش، سن، وزن، عملکرد کلیه و کبد و داروهای همزمان میتوانند برنامه درمان را تغییر دهند.
به همین دلیل، مصرف خودسرانه داروهای خونی یا تغییر مقدار و زمان مصرف آنها توصیه نمیشود. در صورت مشاهده خونریزی غیرعادی، علائم شدید یا عوارض دارویی نیز باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.
.



































































































































































































































