.
.
مراقبت از چشم
انواع بیماری های چشم علائم و راه های پیشگیری
چشم یکی از مهم‌ترین اندام‌های بدن و اصلی‌ترین راه دریافت اطلاعات بصری از محیط اطراف است. بسیاری از مشکلات چشمی در مراحل ابتدایی علامت مشخصی ندارند و ممکن است فرد زمانی متوجه بیماری شود که بینایی او تحت تأثیر قرار گرفته باشد. به همین دلیل، مراقبت از چشم، معاینه منظم و توجه به علائم غیرطبیعی اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله از مجله اینترنتی رفیق با روش‌های مراقبت از چشم، بیماری‌های شایع چشم، علائم مهم، عوامل خطر و زمان مراجعه به چشم‌پزشک آشنا می‌شویم.
توجه: این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. در صورت کاهش دید، درد چشم، دوبینی، قرمزی شدید، مشاهده ناگهانی لکه‌ها یا جرقه‌های نوری و سایر علائم غیرعادی، مراجعه به پزشک ضروری است.
مراقبت از چشم چیست و چرا اهمیت دارد؟
مراقبت از چشم مجموعه‌ای از عادت‌ها و اقدامات پیشگیرانه است که می‌تواند به حفظ سلامت چشم و کاهش خطر برخی مشکلات بینایی کمک کند.
معاینه منظم چشم، تغذیه مناسب، کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت و فشار خون، استفاده از عینک محافظ در فعالیت‌های پرخطر، محافظت در برابر اشعه فرابنفش و رعایت بهداشت لنزهای تماسی از جمله اقدامات مهم برای حفظ سلامت چشم هستند.
برخی بیماری‌های چشم مانند گلوکوم یا بیماری‌های شبکیه ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت قابل توجه باشند. بنابراین نداشتن علامت، همیشه به معنی سالم بودن چشم نیست.
مهم ترین روش های مراقبت از چشم
۱. معاینه منظم چشم
یکی از مهم‌ترین اقدامات برای مراقبت از چشم، انجام معاینه کامل چشم در زمان مناسب است.
معاینه چشم می‌تواند به شناسایی مشکلات بینایی و برخی بیماری‌های چشمی در مراحل اولیه کمک کند. بعضی بیماری‌ها ممکن است پیش از ایجاد علائم واضح قابل تشخیص باشند.
افراد مبتلا به دیابت یا افرادی که عوامل خطر خاصی برای بیماری‌های چشمی دارند، ممکن است به معاینات منظم‌تر نیاز داشته باشند. زمان‌بندی مناسب معاینه باید توسط پزشک تعیین شود.
۲. استفاده از عینک آفتابی مناسب
اشعه فرابنفش خورشید می‌تواند برای چشم مضر باشد. استفاده از عینک آفتابی مناسب که در برابر اشعه‌های UVA و UVB محافظت ایجاد کند، یکی از روش‌های توصیه‌شده برای مراقبت از چشم است. CDC توصیه می‌کند عینک آفتابی توانایی مسدود کردن حدود ۹۹ تا ۱۰۰ درصد اشعه‌های UVA و UVB را داشته باشد.
۳. استفاده از عینک محافظ
هنگام کار با ابزار، مواد شیمیایی، فعالیت‌های ساختمانی، برخی ورزش‌ها یا فعالیت‌هایی که احتمال برخورد جسم با چشم وجود دارد، استفاده از محافظ مناسب چشم اهمیت زیادی دارد.
۴. رعایت بهداشت لنزهای تماسی
افرادی که از لنز تماسی استفاده می‌کنند باید دست‌های خود را پیش از لمس لنز بشویند و لنزها را طبق دستور متخصص چشم تمیز و تعویض کنند.
رعایت نکردن اصول بهداشتی لنز می‌تواند احتمال عفونت چشم را افزایش دهد.
۵. استراحت دادن به چشم هنگام کار با صفحه نمایش
کار طولانی‌مدت با رایانه و تمرکز مداوم روی یک فاصله می‌تواند باعث خستگی چشم شود. یکی از روش‌های ساده برای کاهش فشار چشمی، قانون ۲۰-۲۰-۲۰ است: هر ۲۰ دقیقه، حدود ۲۰ ثانیه به نقطه‌ای در فاصله حدود ۲۰ فوتی نگاه کنید.
۶. تغذیه مناسب برای سلامت چشم
داشتن رژیم غذایی متعادل برای سلامت عمومی بدن و چشم اهمیت دارد. سبزیجات برگ‌سبز و ماهی‌های حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ از جمله مواد غذایی مورد توجه در توصیه‌های سلامت چشم هستند.
۷. ترک سیگار
سیگار با افزایش خطر برخی بیماری‌های چشمی از جمله آب مروارید و دژنراسیون ماکولا مرتبط است. ترک سیگار علاوه بر چشم، برای سلامت عمومی بدن نیز اهمیت دارد.
۸. کنترل بیماری های زمینه ای
برخی بیماری‌های عمومی مانند دیابت و فشار خون بالا می‌توانند روی سلامت چشم تأثیر بگذارند. کنترل مناسب این بیماری‌ها و انجام معاینات توصیه‌شده می‌تواند در کاهش خطر عوارض چشمی نقش داشته باشد.
انواع بیماری های چشم
بیماری‌های چشم بسیار متنوع هستند و می‌توانند قسمت‌های مختلف چشم مانند قرنیه، عدسی، شبکیه، عصب بینایی یا سطح چشم را درگیر کنند.
در ادامه با تعدادی از بیماری‌ها و مشکلات شایع چشم آشنا می‌شویم.
نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم
خطاهای انکساری از شایع‌ترین مشکلات بینایی هستند.
نزدیک بینی
در نزدیک‌بینی، فرد معمولاً اجسام نزدیک را واضح‌تر از اجسام دور می‌بیند.
دوربینی
در دوربینی، تمرکز واضح تصویر ممکن است برای اجسام نزدیک دشوارتر باشد.
آستیگماتیسم
آستیگماتیسم می‌تواند باعث تاری یا اعوجاج دید در فاصله‌های مختلف شود.
این مشکلات معمولاً با عینک، لنز تماسی و در برخی افراد با روش‌های جراحی مناسب قابل اصلاح هستند.
پیرچشمی
پیرچشمی معمولاً با افزایش سن ایجاد می‌شود و توانایی تمرکز چشم برای دیدن اجسام نزدیک کاهش پیدا می‌کند.
یکی از نشانه‌های رایج آن، دشوار شدن مطالعه نوشته‌های نزدیک یا نیاز به دورتر گرفتن کتاب و تلفن برای دیدن بهتر است.
آب مروارید
آب مروارید یا کاتاراکت به کدر شدن عدسی چشم گفته می‌شود.
این بیماری می‌تواند باعث تاری دید، کاهش شفافیت تصاویر و مشکلات بینایی شود. آب مروارید ممکن است با افزایش سن بیشتر دیده شود، اما در شرایط مختلف می‌تواند در سنین دیگر نیز رخ دهد.
در صورت تأثیر آب مروارید بر بینایی، چشم‌پزشک می‌تواند گزینه‌های درمانی مناسب را بررسی کند.
گلوکوم یا آب سیاه چشم
گلوکوم گروهی از بیماری‌هاست که می‌تواند به عصب بینایی آسیب برساند و در صورت پیشرفت باعث کاهش بینایی شود.
یکی از مشکلات گلوکوم این است که نوع شایع آن ممکن است در مراحل ابتدایی علامت واضحی ایجاد نکند. به همین دلیل معاینه چشم در افراد در معرض خطر اهمیت زیادی دارد.
سابقه خانوادگی، افزایش سن و برخی بیماری‌ها می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
دژنراسیون ماکولا وابسته به سن
دژنراسیون ماکولا وابسته به سن یا AMD بخشی از شبکیه به نام ماکولا را درگیر می‌کند و می‌تواند روی دید مرکزی اثر بگذارد.
دید مرکزی برای کارهایی مانند مطالعه، تشخیص جزئیات و دیدن دقیق اشیا اهمیت دارد. AMD به دو نوع خشک و تر تقسیم می‌شود و روند و ویژگی‌های آنها با یکدیگر متفاوت است.
تغییر شکل خطوط صاف و ایجاد مشکل در دید مرکزی از علائمی است که نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
رتینوپاتی دیابتی
رتینوپاتی دیابتی یکی از عوارض دیابت است که عروق شبکیه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
کنترل قند خون، فشار خون و چربی خون و انجام معاینات چشم طبق توصیه پزشک می‌تواند در کاهش خطر آسیب بینایی مرتبط با دیابت مؤثر باشد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب نیز اهمیت زیادی دارد.
خشکی چشم
خشکی چشم زمانی رخ می‌دهد که اشک کافی نباشد یا کیفیت اشک برای مرطوب نگه داشتن سطح چشم مناسب نباشد.
علائم احتمالی شامل:
- احساس خشکی
- سوزش
- احساس وجود جسم خارجی
- خستگی چشم
- قرمزی
- ناراحتی هنگام کار با صفحه نمایش
است.
اگر خشکی چشم مداوم باشد یا کیفیت زندگی و بینایی را تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است توسط متخصص چشم بررسی شود.
التهاب ملتحمه یا چشم صورتی
التهاب ملتحمه می‌تواند باعث قرمزی، ترشح و ناراحتی چشم شود. بعضی انواع التهاب ملتحمه، به‌خصوص انواع ویروسی و باکتریایی، قابلیت انتقال به دیگران دارند.
برای کاهش احتمال انتقال، شستن مرتب دست‌ها، خودداری از لمس و مالیدن چشم و به اشتراک نگذاشتن حوله، لوازم آرایش، قطره چشم و وسایل شخصی اهمیت دارد.
تنبلی چشم
تنبلی چشم یا آمبلیوپی معمولاً در دوران کودکی ایجاد می‌شود و در آن عملکرد بینایی یک چشم یا گاهی هر دو چشم به شکل طبیعی رشد نمی‌کند.
تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان در دوران کودکی می‌تواند از باقی ماندن اختلال بینایی جلوگیری کند.
انحراف چشم
انحراف چشم یا استرابیسم زمانی رخ می‌دهد که چشم‌ها در یک جهت قرار نگیرند و هماهنگی طبیعی آنها دچار اختلال شود.
این مشکل در کودکان اهمیت ویژه‌ای دارد و باید توسط چشم‌پزشک ارزیابی شود.
علائم هشدار دهنده بیماری های چشم
برخی علائم چشم نیاز به توجه سریع دارند. اگر هرکدام از موارد زیر ایجاد شد، بهتر است در اسرع وقت با متخصص چشم مشورت کنید:
- کاهش ناگهانی بینایی
- درد چشم
- دوبینی
- قرمزی شدید یا غیرعادی چشم
- مشاهده ناگهانی لکه‌ها یا اجسام شناور
- مشاهده جرقه‌های نور
- مشاهده هاله یا حلقه اطراف نورها
- ترشح غیرعادی چشم
- تغییر ناگهانی در کیفیت دید
CDC نیز کاهش دید، درد چشم، قرمزی یا ترشح، دوبینی، افزایش ناگهانی مگس‌پران، هاله اطراف نور و فلاش‌های نوری را از علائمی می‌داند که باید توسط متخصص چشم بررسی شوند.
کاهش ناگهانی دید، درد شدید چشم یا ایجاد ناگهانی جرقه و تعداد زیادی لکه شناور می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد.
مراقبت از چشم در هنگام استفاده از موبایل و کامپیوتر
استفاده طولانی از موبایل، تبلت و رایانه می‌تواند باعث خستگی چشم شود؛ به‌خصوص زمانی که فرد برای مدت طولانی بدون استراحت به یک فاصله ثابت نگاه می‌کند.
برای کاهش فشار چشمی می‌توانید:
- به‌طور منظم از صفحه نمایش فاصله بگیرید.
- قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را رعایت کنید.
- در محیط مناسب نور کار کنید.
- صفحه نمایش را در فاصله مناسب قرار دهید.
- به اندازه کافی پلک بزنید.
- در صورت تداوم علائم، چشم‌پزشک را در جریان قرار دهید.
قانون ۲۰-۲۰-۲۰ یکی از توصیه‌های CDC برای کاهش خستگی ناشی از تمرکز طولانی‌مدت روی صفحه نمایش است.
مراقبت از چشم کودکان
سلامت چشم کودکان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مشکلات بینایی درمان‌نشده می‌توانند روی یادگیری و رشد کودک اثر بگذارند.
والدین باید در صورت مشاهده علائمی مانند:
- نزدیک شدن بیش از حد کودک به تلویزیون یا کتاب
- بستن یک چشم هنگام نگاه کردن
- کج کردن سر برای دیدن
- شکایت از تاری دید
- سردردهای مکرر هنگام مطالعه
- انحراف چشم
موضوع را با پزشک در میان بگذارند.
بررسی بینایی کودکان و تشخیص زودهنگام مشکلاتی مانند آمبلیوپی اهمیت زیادی دارد.
مراقبت از چشم در افراد مبتلا به دیابت
دیابت می‌تواند خطر برخی بیماری‌های چشم از جمله رتینوپاتی دیابتی را افزایش دهد.
افراد مبتلا به دیابت باید برنامه معاینه چشم خود را با پزشک یا متخصص چشم هماهنگ کنند. کنترل قند خون، فشار خون و سایر عوامل خطر نیز اهمیت دارد.
آیا مالیدن چشم برای چشم ضرر دارد؟
مالیدن مداوم چشم می‌تواند باعث تحریک و تشدید ناراحتی شود. همچنین در شرایطی مانند التهاب ملتحمه، لمس کردن چشم با دست آلوده می‌تواند به انتقال عفونت کمک کند.
بهتر است به جای مالیدن چشم، علت خارش، خشکی یا سوزش را پیدا کنید و در صورت تداوم علائم به متخصص مراجعه کنید.
چه زمانی برای بیماری چشم به چشم پزشک مراجعه کنیم؟
اگر مشکل بینایی جدیدی ایجاد شده، بهتر است آن را نادیده نگیرید.
مراجعه به چشم‌پزشک به‌خصوص در شرایط زیر اهمیت دارد:
- کاهش دید
- درد چشم
- دوبینی
- قرمزی شدید
- ترشح غیرعادی
- جرقه‌های نور
- افزایش ناگهانی مگس‌پران
- مشاهده هاله اطراف نور
- تغییر ناگهانی میدان دید
- آسیب یا ضربه به چشم
همچنین افرادی که دیابت، سابقه خانوادگی بیماری‌های چشم یا سایر عوامل خطر دارند، باید برنامه معاینه مناسب خود را از پزشک دریافت کنند.
سوالات متداول درباره مراقبت از چشم و بیماری های چشم
برای مراقبت از چشم چه کارهایی انجام دهیم؟
معاینه منظم، تغذیه متعادل، استفاده از عینک آفتابی مناسب، محافظت از چشم هنگام فعالیت‌های پرخطر، رعایت بهداشت لنز و کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت از اقدامات مهم برای مراقبت از چشم هستند.
شایع ترین بیماری های چشم کدامند؟
خطاهای انکساری، آب مروارید، گلوکوم، رتینوپاتی دیابتی، دژنراسیون ماکولا، خشکی چشم، التهاب ملتحمه و برخی اختلالات بینایی کودکان از جمله مشکلات و بیماری‌های مهم چشم هستند.
آیا استفاده زیاد از موبایل باعث بیماری چشم می شود؟
کار طولانی‌مدت با صفحه نمایش می‌تواند با خستگی و فشار چشمی همراه باشد. استراحت دادن به چشم و رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰ می‌تواند به کاهش این فشار کمک کند.
آیا بیماری های چشم همیشه با علامت همراه هستند؟
خیر. برخی بیماری‌های چشم ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی نداشته باشند. به همین دلیل معاینه چشم در افراد مناسب و در فواصل توصیه‌شده اهمیت دارد.
آیا تغذیه روی سلامت چشم تأثیر دارد؟
داشتن رژیم غذایی متعادل برای سلامت عمومی و چشم مفید است. سبزیجات برگ‌سبز و برخی ماهی‌های سرشار از امگا ۳ در توصیه‌های سلامت چشم مورد توجه قرار گرفته‌اند.
آیا سیگار برای چشم ضرر دارد؟
سیگار با افزایش خطر برخی مشکلات چشمی مانند آب مروارید و دژنراسیون ماکولا مرتبط است؛ بنابراین ترک سیگار یکی از اقدامات مفید برای سلامت عمومی و چشم محسوب می‌شود.
جمع بندی
مراقبت از چشم فقط به استفاده از عینک یا مراجعه به پزشک هنگام ایجاد مشکل محدود نمی‌شود. معاینه منظم، تغذیه مناسب، محافظت در برابر اشعه فرابنفش، استفاده از عینک محافظ، رعایت بهداشت لنزهای تماسی، استراحت هنگام کار با صفحه نمایش و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای همگی می‌توانند در حفظ سلامت بینایی نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، شناخت انواع بیماری های چشم مانند آب مروارید، گلوکوم، رتینوپاتی دیابتی، دژنراسیون ماکولا، خشکی چشم و خطاهای انکساری باعث می‌شود علائم مهم را جدی‌تر بگیریم.
اگر کاهش دید، درد چشم، دوبینی، جرقه‌های نوری، افزایش ناگهانی لکه‌های شناور یا سایر تغییرات غیرعادی بینایی ایجاد شد، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام شود.
.
