.
آنتی بیوتیک ها چیستند؟
انواع، کاربرد، عوارض و نحوه مصرف صحیح
آنتی بیوتیک ها از مهمترین داروهای پزشکی برای پیشگیری و درمان برخی عفونتهای باکتریایی هستند. این داروها با از بین بردن بعضی باکتریها یا جلوگیری از رشد و تکثیر آنها، به بدن در مقابله با عفونت کمک میکنند.
با وجود اهمیت بالای آنتی بیوتیکها، مصرف نادرست آنها میتواند باعث بروز عوارض و افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی شود. همچنین آنتی بیوتیکها روی ویروسها اثر ندارند و برای بیماریهایی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزای ویروسی درمان محسوب نمیشوند.
در این مقاله از مجله اینترنتی رفیق با انواع آنتی بیوتیک ها، کاربرد آنها، تفاوت آنتی بیوتیک و داروهای ضدویروس، عوارض، مقاومت آنتی بیوتیکی و نکات مهم مصرف صحیح آشنا میشویم.
توجه: این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی است. انتخاب آنتی بیوتیک، مقدار مصرف و مدت درمان باید بر اساس تشخیص پزشک یا متخصص انجام شود.
آنتی بیوتیک چیست؟
آنتی بیوتیک دارویی است که برای مقابله با برخی عفونتهای ناشی از باکتریها استفاده میشود. بعضی آنتی بیوتیکها باکتریها را از بین میبرند و بعضی دیگر مانع رشد و تکثیر آنها میشوند.
آنتی بیوتیکها در پزشکی نقش بسیار مهمی دارند و در شرایطی مانند برخی عفونتهای جدی باکتریایی میتوانند نجاتدهنده باشند.
با این حال، استفاده از آنتی بیوتیک همیشه ضروری نیست. بعضی عفونتهای باکتریایی نیز ممکن است بدون مصرف آنتی بیوتیک بهبود پیدا کنند و تصمیم درباره نیاز به دارو باید بر اساس شرایط فرد و نوع عفونت انجام شود.
آنتی بیوتیک ها چگونه عمل می کنند؟
آنتی بیوتیکهای مختلف مکانیسمهای متفاوتی دارند.
برخی از آنها:
- دیواره سلولی باکتری را هدف قرار میدهند.
- ساخت پروتئینهای ضروری باکتری را مختل میکنند.
- روی تکثیر DNA باکتری اثر میگذارند.
- مسیرهای متابولیکی خاص باکتری را مهار میکنند.
- باعث مرگ باکتری یا توقف رشد آن میشوند.
به همین دلیل، یک آنتی بیوتیک برای تمام انواع عفونتهای باکتریایی مناسب نیست.
انتخاب دارو به عواملی مانند نوع عفونت، محل عفونت، باکتری احتمالی، شرایط فرد و گاهی نتیجه آزمایشهای تشخیصی بستگی دارد.
آیا آنتی بیوتیک برای ویروس ها مؤثر است؟
خیر.
یکی از مهمترین نکات درباره آنتی بیوتیک ها این است که این داروها برای درمان عفونتهای ویروسی طراحی نشدهاند.
برای مثال، آنتی بیوتیکها معمولاً برای درمان بیماریهایی مانند:
- سرماخوردگی ویروسی
- بسیاری از موارد آنفلوآنزا
- برخی عفونتهای ویروسی تنفسی
کاربرد ندارند.
مصرف آنتی بیوتیک در چنین شرایطی نهتنها بیماری ویروسی را درمان نمیکند، بلکه میتواند فرد را در معرض عوارض دارویی و افزایش مقاومت آنتیبیوتیکی قرار دهد.
تفاوت عفونت باکتریایی و ویروسی
| ویژگی | عفونت باکتریایی | عفونت ویروسی |
|---|---|---|
| عامل بیماری | باکتری | ویروس |
| آنتی بیوتیک | در برخی موارد مؤثر است | مؤثر نیست |
| درمان | بسته به نوع عفونت | بسته به نوع ویروس و شرایط فرد |
| نیاز به تشخیص | اهمیت زیادی دارد | اهمیت زیادی دارد |
| مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک | توصیه نمیشود | بیفایده و دارای خطر عوارض است |
البته تشخیص باکتریایی یا ویروسی بودن یک بیماری همیشه فقط از روی علائم امکانپذیر نیست و در بعضی موارد پزشک به معاینه یا آزمایش نیاز دارد.
انواع آنتی بیوتیک ها
آنتی بیوتیکها را میتوان بر اساس ساختار، مکانیسم اثر و نوع باکتریهایی که هدف قرار میدهند به گروههای مختلف تقسیم کرد.
از گروههای شناختهشده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پنیسیلینها
- سفالوسپورینها
- ماکرولیدها
- تتراسایکلینها
- فلوروکینولونها
- آمینوگلیکوزیدها
- سولفونامیدها
- لینکوزامیدها
هر گروه ویژگیها، کاربردها، محدودیتها و عوارض خاص خود را دارد.
آنتی بیوتیک های گروه پنی سیلین
پنیسیلینها از گروههای شناختهشده آنتی بیوتیکها هستند.
برخی داروهای این گروه در درمان عفونتهای باکتریایی مشخص کاربرد دارند.
نمونههایی از این گروه عبارتاند از:
- پنیسیلین
- آموکسیسیلین
- آمپیسیلین
البته انتخاب دارو به نوع عفونت و شرایط بیمار بستگی دارد.
آنتی بیوتیک های سفالوسپورینی
سفالوسپورینها گروه دیگری از آنتی بیوتیکها هستند که نسلهای مختلفی دارند.
از نمونههای شناختهشده میتوان به:
- سفالکسین
- سفوروکسیم
- سفیکسیم
- سفتریاکسون
اشاره کرد.
این داروها برای عفونتهای مشخصی استفاده میشوند و مصرف آنها باید با توجه به تشخیص و شرایط بیمار انجام شود.
آنتی بیوتیک های ماکرولیدی
ماکرولیدها نیز یکی از گروههای مهم آنتی بیوتیکی هستند.
از نمونههای شناختهشده:
- آزیترومایسین
- کلاریترومایسین
- اریترومایسین
را میتوان نام برد.
مصرف این داروها نیز باید بر اساس علت عفونت و نظر پزشک باشد.
آنتی بیوتیک های تتراسایکلینی
تتراسایکلینها گروه دیگری از داروهای ضدباکتری هستند.
داکسیسایکلین یکی از داروهای شناختهشده این گروه است که در شرایط پزشکی مختلف کاربرد دارد.
محدودیتهای مصرف این داروها به سن، وضعیت سلامت و شرایط فرد بستگی دارد.
فلوروکینولون ها
فلوروکینولونها نیز گروهی از آنتی بیوتیکها هستند.
از نمونههای شناختهشده این گروه میتوان به:
- سیپروفلوکساسین
- لووفلوکساسین
- موکسیفلوکساسین
اشاره کرد.
این گروه به دلیل برخی عوارض مهم، باید با تشخیص مناسب و طبق نظر پزشک استفاده شود.
آنتی بیوتیک ها برای چه بیماری هایی استفاده می شوند؟
آنتی بیوتیکها ممکن است در درمان برخی عفونتهای باکتریایی کاربرد داشته باشند.
از جمله:
- برخی عفونتهای ادراری
- بعضی عفونتهای پوستی
- برخی عفونتهای باکتریایی گلو
- بعضی عفونتهای تنفسی با منشأ باکتریایی
- برخی عفونتهای دندانی
- برخی عفونتهای جدی سیستمیک
اما صرف داشتن علائمی مانند تب، گلودرد، سرفه یا ترشح بینی به معنی نیاز قطعی به آنتی بیوتیک نیست.
برای مثال، CDC تأکید میکند که آنتی بیوتیکها برای عفونتهای ویروسی مؤثر نیستند و حتی برخی عفونتهای باکتریایی مانند بعضی موارد سینوزیت یا عفونت گوش نیز همیشه به آنتی بیوتیک نیاز ندارند.
آنتی بیوتیک برای گلودرد
گلودرد میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
بسیاری از گلودردها منشأ ویروسی دارند و در این شرایط آنتی بیوتیک کمکی نمیکند.
در بعضی موارد نیز گلودرد ممکن است ناشی از باکتری باشد و پزشک پس از بررسی علائم و در صورت نیاز آزمایش، درمان مناسب را تعیین کند.
بنابراین مصرف خودسرانه آموکسیسیلین یا آزیترومایسین برای هر گلودرد توصیه نمیشود.
آنتی بیوتیک برای عفونت ادراری
برخی عفونتهای دستگاه ادراری منشأ باکتریایی دارند و ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشند.
علائمی مانند:
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- احساس فوریت برای ادرار
- درد زیر شکم
میتوانند در عفونت ادراری دیده شوند.
با این حال، انتخاب آنتی بیوتیک باید بر اساس شرایط بیمار و در صورت نیاز آزمایش ادرار یا کشت انجام شود.
در مواردی مانند تب بالا، درد پهلو، لرز یا حال عمومی نامناسب، مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد.
آنتی بیوتیک برای عفونت دندان
برخی عفونتهای دندانی ممکن است باکتریایی باشند و در شرایط خاص به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشند.
اما آنتی بیوتیک به تنهایی همیشه مشکل اصلی دندان را برطرف نمیکند.
در بسیاری از مشکلات دندانی، درمان اصلی میتواند شامل تخلیه عفونت، درمان ریشه، کشیدن دندان یا سایر اقدامات دندانپزشکی باشد.
بنابراین مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک برای دنداندرد توصیه نمیشود.
آنتی بیوتیک برای سرماخوردگی
سرماخوردگی معمولاً یک بیماری ویروسی است و آنتی بیوتیک برای سرماخوردگی معمولی کاربرد ندارد.
حتی تغییر رنگ ترشحات بینی به زرد یا سبز به تنهایی به معنی وجود عفونت باکتریایی و نیاز به آنتی بیوتیک نیست.
در صورت طولانی شدن علائم، شدید شدن بیماری یا ایجاد علائم غیرمعمول، بهتر است فرد توسط پزشک ارزیابی شود.
عوارض آنتی بیوتیک ها
آنتی بیوتیکها مانند هر داروی دیگری میتوانند عوارض ایجاد کنند.
برخی عوارض احتمالی عبارتاند از:
- تهوع
- اسهال
- دلدرد
- ناراحتی گوارشی
- سردرد
- بثورات پوستی
- واکنشهای حساسیتی
نوع عارضه به داروی مصرفی و شرایط فرد بستگی دارد.
مصرف آنتی بیوتیک بدون نیاز نیز میتواند فرد را بدون دریافت فایده درمانی، در معرض عوارض دارو قرار دهد.
حساسیت به آنتی بیوتیک
برخی افراد ممکن است به یک آنتی بیوتیک یا گروه خاصی از آنها حساسیت داشته باشند.
علائم واکنش حساسیتی میتواند شامل:
- کهیر
- خارش
- تورم
- مشکلات تنفسی
- تورم صورت یا لبها
باشد.
اگر پس از مصرف دارو علائم شدید حساسیت مانند مشکل تنفسی یا تورم صورت و گلو ایجاد شد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.
مقاومت آنتی بیوتیکی چیست؟
مقاومت آنتی بیوتیکی زمانی رخ میدهد که باکتریها تغییراتی پیدا میکنند و داروهایی که قبلاً میتوانستند آنها را کنترل کنند، دیگر اثر کافی ندارند.
در واقع، مقاومت در خود باکتری ایجاد میشود، نه اینکه بدن انسان نسبت به آنتی بیوتیک «مقاوم» شود.
مصرف نادرست و بیش از حد آنتی بیوتیکها یکی از عوامل مهم افزایش و گسترش مقاومت میکروبی است.
سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۶ گزارش کرده است که حدود یک مورد از هر شش عفونت باکتریایی تأییدشده آزمایشگاهی در جهان در سال ۲۰۲۳ نسبت به آنتی بیوتیکها مقاوم بوده است.
چرا مقاومت آنتی بیوتیکی خطرناک است؟
وقتی یک باکتری نسبت به دارو مقاوم میشود، درمان عفونت دشوارتر میشود.
این وضعیت میتواند باعث:
- طولانیتر شدن بیماری
- افزایش خطر عوارض
- طولانی شدن بستری
- افزایش هزینه درمان
- نیاز به داروهای جایگزین
- افزایش خطر مرگ در عفونتهای شدید
شود.
مقاومت آنتی بیوتیکی همچنین میتواند درمان برخی اقدامات پزشکی مانند جراحی و درمانهای سرطان را دشوارتر کند، زیرا این اقدامات به کنترل مؤثر عفونتها وابسته هستند.
چگونه از مقاومت آنتی بیوتیکی جلوگیری کنیم؟
برای کاهش مقاومت آنتی بیوتیکی باید مصرف این داروها منطقی و اصولی باشد.
مهمترین اقدامات عبارتاند از:
- آنتی بیوتیک را بدون تجویز مصرف نکنید.
- آنتی بیوتیک تجویزشده برای فرد دیگر را مصرف نکنید.
- داروی باقیمانده از بیماری قبلی را خودسرانه مصرف نکنید.
- آنتی بیوتیک را برای بیماریهای ویروسی مصرف نکنید.
- دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- در صورت بروز عارضه با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- برای جلوگیری از عفونت، بهداشت دست و واکسیناسیونهای توصیهشده را جدی بگیرید.
استفاده مناسب از آنتی بیوتیکها یکی از بخشهای مهم مقابله با مقاومت میکروبی است.
آیا می توان آنتی بیوتیک را خودسرانه مصرف کرد؟
خیر.
انتخاب آنتی بیوتیک به نوع عفونت و شرایط فرد بستگی دارد.
مصرف خودسرانه ممکن است باعث شود:
- داروی نامناسب انتخاب شود.
- درمان اصلی بیماری به تأخیر بیفتد.
- عوارض غیرضروری ایجاد شود.
- مقاومت باکتریایی افزایش پیدا کند.
- تشخیص بیماری دشوارتر شود.
به همین دلیل، CDC توصیه میکند آنتی بیوتیکها فقط زمانی مصرف شوند که واقعاً مورد نیاز باشند.
آیا باید دوره آنتی بیوتیک را کامل کرد؟
مدت درمان به نوع دارو، نوع عفونت و شرایط بیمار بستگی دارد.
بنابراین بهتر است بیمار دقیقاً طبق دستور پزشک یا داروساز دارو را مصرف کند و بدون مشورت، مدت درمان را تغییر ندهد.
اگر عوارض ایجاد شد یا علائم بیماری بهتر نشد، به جای تغییر خودسرانه دارو باید با پزشک تماس گرفت.
آیا قطع آنتی بیوتیک بعد از بهتر شدن درست است؟
بهبود علائم همیشه به معنی پایان عفونت نیست.
از طرف دیگر، مدت مناسب درمان برای همه عفونتها یکسان نیست.
بنابراین تصمیم درباره ادامه، توقف یا تغییر درمان باید بر اساس نسخه و دستور پزشک انجام شود.
آیا آنتی بیوتیک باعث ضعف بدن می شود؟
آنتی بیوتیکها برای درمان عفونتهای باکتریایی استفاده میشوند، اما ممکن است عوارضی مانند ناراحتی گوارشی ایجاد کنند.
بهتر است به جای تصور کلی درباره «ضعیف شدن بدن»، عوارض احتمالی داروی مشخصی که مصرف میکنید بررسی شود.
همچنین مصرف غیرضروری آنتی بیوتیک سودی برای بدن ندارد و میتواند خطر عوارض و مقاومت دارویی را افزایش دهد.
آنتی بیوتیک و میکروبیوم روده
دستگاه گوارش انسان دارای مجموعه بزرگی از میکروارگانیسمهاست.
آنتی بیوتیکها علاوه بر باکتریهای عامل بیماری، میتوانند روی بخشی از باکتریهای طبیعی بدن نیز اثر بگذارند.
به همین دلیل، برخی افراد هنگام مصرف آنتی بیوتیک یا پس از آن دچار تغییراتی مانند اسهال یا ناراحتی گوارشی میشوند.
این موضوع یکی از دلایلی است که مصرف آنتی بیوتیک باید فقط در مواقع ضروری انجام شود.
آنتی بیوتیک در کودکان
مصرف آنتی بیوتیک در کودکان باید با دقت بیشتری انجام شود.
مقدار و نوع دارو میتواند به عواملی مانند:
- سن
- وزن
- نوع عفونت
- وضعیت کلی سلامت
- حساسیتهای دارویی
- عملکرد کلیه و کبد
وابسته باشد.
بنابراین نباید مقدار آنتی بیوتیک کودک را بر اساس نسخه یا داروی فرد دیگری تعیین کرد.
CDC گزارش میکند که عوارض آنتی بیوتیکها از علل مهم مراجعه کودکان به بخش اورژانس به دلیل عوارض دارویی است.
آنتی بیوتیک در دوران بارداری
در دوران بارداری انتخاب دارو باید با توجه به وضعیت مادر و جنین انجام شود.
برخی آنتی بیوتیکها ممکن است در شرایط خاص قابل استفاده باشند و برخی دیگر محدودیت داشته باشند.
بنابراین مصرف خودسرانه هیچ آنتی بیوتیکی در دوران بارداری توصیه نمیشود و دارو باید توسط پزشک انتخاب شود.
آیا آنتی بیوتیک با داروهای دیگر تداخل دارد؟
بعضی آنتی بیوتیکها میتوانند با داروهای دیگر تداخل داشته باشند.
به همین دلیل هنگام مراجعه به پزشک یا داروساز بهتر است تمام داروهایی را که مصرف میکنید، از جمله:
- داروهای نسخهای
- داروهای بدون نسخه
- مکملها
- داروهای گیاهی
اعلام کنید.
نوع تداخل به داروی مشخص بستگی دارد.
چه زمانی هنگام مصرف آنتی بیوتیک به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت بروز علائم شدید یا غیرعادی، باید با پزشک یا خدمات اورژانسی تماس گرفت.
برخی علائم هشدار عبارتاند از:
- تنگی نفس
- تورم صورت یا گلو
- واکنش شدید پوستی
- اسهال شدید یا مداوم
- تب مداوم یا بدتر شدن علائم
- کاهش سطح هوشیاری
- ضعف شدید
- علائم کمآبی بدن
شدت و اهمیت علائم باید بر اساس شرایط فرد ارزیابی شود.
جدول انواع آنتی بیوتیک ها
| گروه آنتی بیوتیک | نمونههای شناختهشده | نکته |
|---|---|---|
| پنیسیلینها | آموکسیسیلین، آمپیسیلین | کاربرد در عفونتهای مشخص |
| سفالوسپورینها | سفالکسین، سفیکسیم، سفتریاکسون | دارای نسلهای مختلف |
| ماکرولیدها | آزیترومایسین، کلاریترومایسین | کاربرد در برخی عفونتها |
| تتراسایکلینها | داکسیسایکلین | دارای محدودیتهای مصرف خاص |
| فلوروکینولونها | سیپروفلوکساسین، لووفلوکساسین | مصرف با تشخیص دقیق |
| آمینوگلیکوزیدها | جنتامایسین | معمولاً کاربردهای تخصصیتر |
| لینکوزامیدها | کلیندامایسین | کاربرد در برخی عفونتها |
این جدول صرفاً برای آشنایی با گروههای دارویی است و به معنی توصیه مصرف هیچ دارویی نیست.
تفاوت آنتی بیوتیک و داروی ضد ویروس
گاهی آنتی بیوتیک و داروی ضدویروس با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند.
آنتی بیوتیکها برای برخی عفونتهای باکتریایی استفاده میشوند، در حالی که داروهای ضدویروس برای برخی عفونتهای ویروسی طراحی شدهاند.
به همین دلیل نمیتوان یک داروی ضدباکتری را جایگزین داروی ضدویروس کرد.
آیا مصرف آنتی بیوتیک برای پیشگیری مناسب است؟
در برخی شرایط پزشکی خاص، پزشک ممکن است آنتی بیوتیک را برای پیشگیری از یک عفونت مشخص تجویز کند.
اما مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک برای پیشگیری از بیماریهایی مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا توصیه نمیشود.
برای کاهش خطر عفونت، اقداماتی مانند شستن دستها، واکسیناسیونهای توصیهشده و رعایت بهداشت تنفسی اهمیت دارند.
نکات مهم برای مصرف صحیح آنتی بیوتیک
اگر پزشک برای شما آنتی بیوتیک تجویز کرده است:
- دارو را طبق نسخه مصرف کنید.
- مقدار مصرف را خودسرانه تغییر ندهید.
- دارو را با فرد دیگری به اشتراک نگذارید.
- داروی باقیمانده را برای بیماری آینده نگه ندارید و خودسرانه مصرف نکنید.
- درباره حساسیت دارویی خود به پزشک اطلاع دهید.
- تمام داروها و مکملهای مصرفی خود را اعلام کنید.
- در صورت بروز عوارض جدی، سریعاً پیگیری پزشکی انجام دهید.
- در صورت عدم بهبود یا بدتر شدن علائم، دوباره ارزیابی پزشکی شوید.
سوالات متداول درباره آنتی بیوتیک ها
آنتی بیوتیک چیست؟
آنتی بیوتیک دارویی است که برای درمان برخی عفونتهای باکتریایی استفاده میشود و روی ویروسها اثر ندارد.
آیا آنتی بیوتیک برای سرماخوردگی خوب است؟
خیر، سرماخوردگی معمولاً ویروسی است و آنتی بیوتیک ویروسها را درمان نمیکند.
معروف ترین آنتی بیوتیک ها کدامند؟
آموکسیسیلین، آزیترومایسین، سفالکسین، داکسیسایکلین و سیپروفلوکساسین از نامهای شناختهشده هستند؛ اما معروف بودن یک دارو به معنی مناسب بودن آن برای هر عفونت نیست.
آیا آموکسی سیلین برای هر عفونتی مناسب است؟
خیر. آموکسیسیلین تنها برای برخی عفونتهای باکتریایی مناسب است و انتخاب آن باید بر اساس تشخیص پزشکی انجام شود.
آیا آزیترومایسین برای سرماخوردگی مناسب است؟
اگر بیماری ویروسی باشد، آزیترومایسین آن را درمان نمیکند.
مقاومت آنتی بیوتیکی چیست؟
مقاومت آنتی بیوتیکی زمانی ایجاد میشود که باکتریها نسبت به داروهایی که برای مقابله با آنها استفاده میشوند، مقاوم شوند و درمان عفونت دشوارتر شود.
آیا مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک خطرناک است؟
بله. مصرف غیرضروری میتواند باعث عوارض دارویی و افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی شود.
آیا آنتی بیوتیک باعث درمان آنفلوآنزا می شود؟
خیر. آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی است و آنتی بیوتیک مستقیماً ویروس آنفلوآنزا را درمان نمیکند.
آیا همه عفونت های باکتریایی به آنتی بیوتیک نیاز دارند؟
خیر. بعضی عفونتهای باکتریایی ممکن است بدون آنتی بیوتیک بهبود پیدا کنند و تصمیم درمانی به نوع عفونت و شرایط فرد بستگی دارد.
جمع بندی
آنتی بیوتیک ها از داروهای مهم پزشکی برای درمان برخی عفونتهای باکتریایی هستند و در شرایط مناسب میتوانند از عوارض جدی عفونت جلوگیری کنند.
با این حال، آنتی بیوتیک برای همه بیماریها مناسب نیست. این داروها روی ویروسها اثر ندارند و استفاده از آنها برای بیماریهایی مانند بسیاری از موارد سرماخوردگی و آنفلوآنزا فایدهای ندارد.
مصرف بیرویه یا نادرست آنتی بیوتیکها یکی از عوامل مهم افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی است؛ مشکلی که باعث میشود برخی عفونتها در آینده دشوارتر درمان شوند. سازمان جهانی بهداشت مقاومت میکروبی را یکی از تهدیدهای مهم سلامت جهانی میداند.
بنابراین بهترین روش، استفاده از آنتی بیوتیک تنها در صورت نیاز و طبق تشخیص و دستور پزشک است. رعایت بهداشت، واکسیناسیونهای توصیهشده و پیشگیری از عفونت نیز در کاهش نیاز به آنتی بیوتیک نقش مهمی دارند.
.


































































































































































































































