.
.
خواص درمانی سیر و بهترین زمان مصرف آن
سیر یکی از پرمصرفترین گیاهان خوراکی و ادویههای طبیعی در سراسر جهان است که علاوه بر استفاده در آشپزی، سالهاست در طب سنتی نیز مورد توجه قرار گرفته است. تحقیقات علمی جدید نیز اثرات احتمالی سیر و فرآوردههای آن را بر برخی شاخصهای سلامت، بهخصوص فشار خون، چربی خون و بعضی شاخصهای متابولیک بررسی کردهاند.
سیر حاوی ترکیبات گوگردی مختلفی است و یکی از شناختهشدهترین آنها آلیسین (Allicin) است. آلیسین در اثر خرد شدن یا له شدن سیر تازه از واکنش ترکیبات موجود در سیر ایجاد میشود.
البته باید بین مصرف سیر در غذا، سیر خام، عصاره سیر، سیر کهنه و مکملهای سیر تفاوت قائل شد؛ زیرا نتایج مطالعات روی یک نوع فرآورده را نمیتوان همیشه مستقیماً به نوع دیگر تعمیم داد.
در این مقاله از مجله اینترنتی رفیق با خواص درمانی سیر، بهترین زمان مصرف سیر، روشهای مصرف، عوارض احتمالی و نکات مهم آن آشنا میشویم.
توجه: سیر یک ماده غذایی است و نباید جایگزین دارو یا درمان تجویزشده توسط پزشک شود. بهخصوص مصرف مکملهای سیر ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد.
مهم ترین خواص درمانی سیر
بر اساس مطالعات انسانی و مرورهای علمی، مهمترین زمینههایی که درباره سیر مورد بررسی قرار گرفتهاند عبارتاند از:
- کمک احتمالی به کاهش فشار خون
- کمک به بهبود برخی شاخصهای چربی خون
- تأثیر احتمالی بر بعضی شاخصهای قند خون
- داشتن ترکیبات آنتیاکسیدانی
- بررسی اثرات احتمالی ضدالتهابی
- بررسی اثرات احتمالی بر سلامت قلب و عروق
- احتمال تأثیر بر برخی عوامل مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی
یک متاآنالیز بهروز در سال ۲۰۲۶ که ۱۰۸ کارآزمایی و بیش از ۷۰۰۰ شرکتکننده را بررسی کرده، بهبود برخی شاخصهای چربی خون، فشار خون، قند خون و نشانگرهای استرس اکسیداتیو و التهاب را در مصرف سیر گزارش کرده است؛ با این حال خود پژوهشگران بر نیاز به مطالعات طولانیتر و با کیفیت بالاتر تأکید کردهاند.
سیر چه ترکیبات مفیدی دارد؟
سیر دارای ترکیبات گیاهی مختلفی است که برخی از آنها به خانواده ترکیبات گوگرددار تعلق دارند.
یکی از معروفترین این ترکیبات آلیسین است.
وقتی حبه سیر تازه خرد یا له میشود، آنزیم آلییناز باعث تبدیل آلیین به آلیسین میشود.
البته میزان ترکیبات فعال در سیر به عوامل مختلفی مانند:
- نوع سیر
- تازه یا فرآوریشده بودن
- روش نگهداری
- نحوه خرد کردن
- روش پخت
- نوع مکمل یا فرآورده
وابسته است.
به همین دلیل نمیتوان گفت تمام محصولات سیر دقیقاً اثر یکسانی دارند.
خواص سیر برای فشار خون
یکی از مهمترین موضوعات مورد مطالعه درباره سیر، فشار خون است.
برخی متاآنالیزهای کارآزماییهای بالینی کاهش فشار خون را در افرادی که سیر یا فرآوردههای آن مصرف کردهاند گزارش کردهاند.
در یک متاآنالیز جدیدتر در سال ۲۰۲۶ نیز مصرف سیر با کاهش میانگین فشار خون سیستولیک و دیاستولیک همراه بود.
با این حال، این نتایج به این معنی نیست که سیر میتواند جایگزین داروهای فشار خون شود.
اگر فشار خون بالا دارید، داروی تجویزشده را بدون مشورت پزشک قطع یا کم نکنید.
آیا سیر فشار خون را پایین می آورد؟
ممکن است مصرف برخی فرآوردههای سیر به کاهش خفیف فشار خون کمک کند، اما میزان اثر به نوع فرآورده، مقدار مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
در مطالعات مختلف، نتایج یکسان نبوده و بسیاری از تحقیقات روی مکملهای سیر انجام شدهاند، نه صرفاً مصرف یک حبه سیر در غذا.
خواص سیر برای چربی خون
یکی دیگر از زمینههای تحقیقاتی مهم، اثر سیر بر کلسترول و تریگلیسرید است.
متاآنالیزهای مختلف کاهش کلسترول تام و LDL را در برخی گروههای دریافتکننده فرآوردههای سیر گزارش کردهاند.
متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نیز کاهش تریگلیسرید، کلسترول تام و LDL و افزایش اندک HDL را گزارش کرده است.
بنابراین سیر میتواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم برای قلب باشد، اما نباید بهعنوان جایگزین داروهای کاهشدهنده چربی خون در نظر گرفته شود.
خواص سیر برای قلب
سلامت قلب یکی از مهمترین موضوعاتی است که در تحقیقات مربوط به سیر مورد بررسی قرار گرفته است.
برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف فرآوردههای سیر ممکن است روی عوامل خطر قلبی مانند:
- فشار خون
- کلسترول
- LDL
- تریگلیسرید
- برخی نشانگرهای التهابی
اثر داشته باشد.
اما باید توجه داشت که کاهش یک عامل خطر با «درمان بیماری قلبی» یکسان نیست.
بنابراین افراد مبتلا به بیماری قلبی باید درمان پزشکی خود را طبق دستور پزشک ادامه دهند.
خواص سیر برای قند خون
اثر سیر بر قند خون و متابولیسم گلوکز نیز در مطالعات انسانی بررسی شده است.
متاآنالیز سال ۲۰۲۶ کاهش اندک قند خون ناشتا و برخی شاخصهای مرتبط با مقاومت به انسولین را در گروههای دریافتکننده سیر گزارش کرد.
با این حال، میزان اثر در افراد مختلف متفاوت است و شواهد موجود به معنای آن نیست که سیر میتواند دیابت را درمان کند.
افراد مبتلا به دیابت، بهخصوص کسانی که داروی کاهنده قند مصرف میکنند، باید نسبت به مصرف مقادیر زیاد مکملهای سیر احتیاط کنند.
خواص آنتی اکسیدانی سیر
سیر حاوی ترکیبات زیستفعال مختلفی است که در مطالعات آزمایشگاهی و انسانی از نظر فعالیت آنتیاکسیدانی مورد بررسی قرار گرفتهاند.
متاآنالیز جدید کارآزماییهای بالینی نیز افزایش ظرفیت آنتیاکسیدانی و کاهش برخی شاخصهای استرس اکسیداتیو را در مصرف سیر گزارش کرده است.
البته مصرف سیر به تنهایی نمیتواند از تمام بیماریها جلوگیری کند.
رژیم غذایی متنوع شامل سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، پروتئینهای مناسب و چربیهای سالم همچنان اهمیت بیشتری دارد.
خواص سیر برای سیستم ایمنی
سیر از گذشته به دلیل داشتن ترکیبات گوگردی و اثرات احتمالی ضد میکروبی مورد توجه بوده است.
با این حال، شواهد بالینی درباره نقش سیر در پیشگیری یا درمان عفونتها محدود است.
یک مرور کاکرین درباره سیر و سرماخوردگی تنها یک کارآزمایی واجد شرایط پیدا کرد و نتیجه گرفت که شواهد بالینی برای اثبات اثر سیر در پیشگیری یا درمان سرماخوردگی کافی نیست.
بنابراین بهتر است از عبارتهایی مانند «سیر تمام عفونتها را درمان میکند» استفاده نکنیم.
آیا سیر برای معده و گوارش مفید است؟
سیر در مقادیر غذایی میتواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد، اما مصرف خام و زیاد آن در بعضی افراد ممکن است باعث:
- سوزش معده
- نفخ
- دلدرد
- تهوع
- ناراحتی گوارشی
شود.
افرادی که معده حساس یا مشکلات گوارشی دارند ممکن است سیر پخته را بهتر از سیر خام تحمل کنند.
اگر مصرف سیر باعث تشدید علائم گوارشی شما میشود، بهتر است مقدار آن را کاهش دهید و در صورت تداوم علائم با پزشک مشورت کنید.
خواص سیر برای کبد
ترکیبات موجود در سیر در مطالعات مختلف از نظر اثرات متابولیک و آنتیاکسیدانی بررسی شدهاند.
با این حال، شواهد موجود برای اینکه بتوان سیر را درمان قطعی بیماریهای کبدی یا کبد چرب دانست کافی نیست.
اگر کبد چرب دارید، مهمترین اقدامات معمولاً شامل اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی، کنترل وزن و پیگیری پزشکی است.
بهترین زمان مصرف سیر چه زمانی است؟
یکی از پرتکرارترین سؤالات درباره سیر این است که:
سیر را صبح بخوریم یا شب؟
از نظر شواهد بالینی موجود، زمان مشخصی از روز که ثابت شده باشد اثر درمانی سیر را بیشتر میکند، وجود ندارد.
بسیاری از مطالعات مکملهای سیر را با برنامههای مصرف متفاوت بررسی کردهاند و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که مثلاً مصرف سیر حتماً باید صبح ناشتا یا قبل از خواب باشد.
بنابراین بهتر است زمان مصرف را بر اساس:
- تحمل دستگاه گوارش
- نوع فرآورده
- دستور مصرف محصول
- شرایط پزشکی فرد
انتخاب کنید.
آیا خوردن سیر ناشتا مفیدتر است؟
ادعای رایجی وجود دارد که خوردن سیر خام ناشتا باعث افزایش خواص درمانی آن میشود.
اما شواهد بالینی کافی برای اینکه مصرف سیر ناشتا را از نظر درمانی بهتر از مصرف همراه غذا بدانیم وجود ندارد.
اگر خوردن سیر خام با معده خالی باعث سوزش یا ناراحتی معده میشود، دلیلی برای اصرار بر این روش وجود ندارد.
مصرف سیر همراه غذا میتواند برای افراد دارای معده حساس قابل تحملتر باشد.
بهترین زمان مصرف سیر برای فشار خون
برای مصرف غذایی سیر، ساعت مشخصی برای کاهش فشار خون ثابت نشده است.
در مطالعات بالینی بیشتر روی مصرف منظم و نوع فرآورده تمرکز شده است، نه یک ساعت خاص از روز.
بنابراین اگر برای کنترل فشار خون از سیر استفاده میکنید، آن را مکمل رژیم غذایی سالم بدانید، نه جایگزین درمان پزشکی.
بهترین زمان مصرف سیر برای چربی خون
برای چربی خون نیز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد مصرف سیر دقیقاً در صبح یا شب اثر بیشتری دارد.
اگر سیر را به شکل غذایی مصرف میکنید، میتوانید آن را در وعدههای غذایی مختلف قرار دهید.
در مورد مکملهای سیر باید دستور مصرف همان فرآورده را رعایت کرد.
سیر خام بهتر است یا پخته؟
سیر خام و پخته از نظر ترکیبات فعال یکسان نیستند.
خرد کردن سیر تازه باعث ایجاد آلیسین میشود، اما حرارت میتواند روی آنزیم آلییناز و ترکیبات حاصل از آن اثر بگذارد.
بنابراین اگر هدف استفاده از ترکیبات موجود در سیر تازه است، روش آمادهسازی اهمیت دارد.
از طرف دیگر، سیر پخته برای بسیاری از افراد خوشخوراکتر و از نظر گوارشی قابل تحملتر است.
در عمل، مصرف سیر در یک رژیم غذایی سالم مهمتر از اصرار بر یک روش خاص مصرف است.
آیا خرد کردن سیر خواص آن را بیشتر می کند؟
خرد یا له کردن سیر تازه باعث تماس آلیین با آنزیم آلییناز و تشکیل آلیسین میشود.
به همین دلیل، نحوه آمادهسازی سیر میتواند روی ترکیبات فعال آن تأثیر بگذارد.
البته نباید از این موضوع نتیجه گرفت که هرچه سیر را بیشتر خرد کنیم، حتماً اثر درمانی آن به شکل قابل توجهی افزایش پیدا میکند.
چند حبه سیر در روز بخوریم؟
برای مصرف غذایی معمول، مقدار مشخصی که برای همه افراد بهترین باشد وجود ندارد.
نیاز و تحمل افراد متفاوت است و بعضی افراد با مقدار کمی سیر نیز دچار ناراحتی گوارشی میشوند.
از طرف دیگر، دوزهای استفادهشده در مطالعات مربوط به مکملها را نمیتوان مستقیماً به تعداد حبه سیر خام تبدیل کرد؛ زیرا ترکیبات فعال مکملها با سیر معمولی یکسان نیستند.
بنابراین برای مصرف روزانه بهتر است سیر را بهعنوان بخشی از غذا و در مقدار متعادل استفاده کنید.
روش های مصرف سیر
سیر را میتوان به روشهای مختلفی در رژیم غذایی قرار داد:
سیر خام
سیر خام را میتوان همراه غذا یا در سالاد مصرف کرد.
برای افراد دارای معده حساس، مصرف مقدار زیاد سیر خام ممکن است باعث ناراحتی شود.
سیر پخته
سیر پخته را میتوان در:
- سوپ
- خورش
- غذاهای سبزیجاتی
- سس
- غذاهای گوشتی
- انواع پاستا
استفاده کرد.
سیر در ماست
ترکیب مقدار مناسبی سیر با ماست میتواند یک روش ساده برای اضافه کردن سیر به رژیم غذایی باشد.
مکمل سیر
مکملهای سیر انواع مختلفی دارند و از نظر ترکیبات فعال و مقدار مصرف با یکدیگر متفاوت هستند.
مصرف مکمل بهتر است با توجه به دستور محصول و شرایط فرد انجام شود.
عوارض مصرف زیاد سیر
سیر در مقادیر غذایی معمول برای بسیاری از افراد قابل تحمل است، اما مصرف زیاد آن میتواند باعث عوارضی مانند:
- بوی دهان
- بوی بدن
- سوزش معده
- نفخ
- تهوع
- ناراحتی شکمی
شود.
در مورد مکملهای سیر، مسئله تداخل دارویی و افزایش احتمال خونریزی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا سیر باعث رقیق شدن خون می شود؟
سیر و بهخصوص مکملهای آن ممکن است روی روند انعقاد خون اثر بگذارند.
مرکز NCCIH هشدار میدهد که مکملهای سیر میتوانند خطر خونریزی را افزایش دهند؛ این موضوع بهخصوص برای افرادی که داروهای ضدانعقاد یا آسپرین مصرف میکنند اهمیت دارد.
بنابراین اگر داروی رقیقکننده خون مصرف میکنید، قبل از مصرف مکمل سیر با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مصرف سیر قبل از عمل جراحی
اگر قرار است تحت عمل جراحی قرار بگیرید، مصرف مکملهای سیر را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
دلیل این موضوع احتمال تأثیر مکملهای سیر بر خونریزی و انعقاد خون است.
قطع یا ادامه مصرف مکمل نیز باید طبق نظر پزشک انجام شود.
مصرف سیر در بارداری
مصرف سیر به عنوان ماده غذایی با مصرف مقدارهای بالاتر و دارویی تفاوت دارد.
طبق اطلاعات NCCIH، ایمنی مصرف خوراکی سیر در مقادیر بیشتر از مقدار موجود در غذا در دوران بارداری یا شیردهی به اندازه کافی مشخص نیست.
بنابراین مصرف مکمل یا مقدار زیاد سیر با هدف درمانی در این دوران بهتر است با نظر پزشک انجام شود.
آیا سیر برای لاغری مفید است؟
یکی از ادعاهای رایج درباره سیر، تأثیر آن بر کاهش وزن است.
اما شواهد موجود نشان نمیدهد که خوردن چند حبه سیر بهتنهایی باعث کاهش وزن قابل توجه شود.
حتی در متاآنالیز جدید سال ۲۰۲۶، در کنار بهبود برخی شاخصهای متابولیک، کاهش معناداری در وزن و BMI مشاهده نشد.
بنابراین برای کاهش وزن بهتر است روی:
- کنترل کالری دریافتی
- مصرف پروتئین کافی
- سبزیجات و فیبر
- فعالیت بدنی
- خواب کافی
- کاهش مصرف غذاهای فوقفرآوریشده
تمرکز شود.
آیا سیر برای سرماخوردگی مفید است؟
سیر بهطور سنتی برای سرماخوردگی استفاده میشود، اما شواهد بالینی کافی برای تأیید قطعی اثر آن وجود ندارد.
مرور کاکرین گزارش کرده است که تنها یک مطالعه واجد شرایط وجود داشته و به دلیل محدود بودن شواهد، نمیتوان نتیجه قطعی درباره اثر سیر در پیشگیری یا درمان سرماخوردگی گرفت.
پس بهتر است سیر را بخشی از رژیم غذایی بدانیم، نه داروی سرماخوردگی.
آیا سیر برای کلسترول بالا مفید است؟
برخی متاآنالیزها کاهش کلسترول تام و LDL را با مصرف فرآوردههای سیر گزارش کردهاند.
اما اثر سیر به اندازهای نیست که بتوان داروهای تجویزی را بدون نظر پزشک کنار گذاشت.
اگر کلسترول بالا دارید، رژیم غذایی، ورزش، وزن مناسب و در صورت نیاز دارو اهمیت دارند.
سیر و سلامت عروق
بهبود برخی عوامل خطر قلبی مانند فشار خون و چربی خون میتواند از نظر سلامت عروق اهمیت داشته باشد.
مطالعات و متاآنالیزهای مختلف درباره این اثرات تحقیق کردهاند، اما هنوز نمیتوان سیر را درمان بیماریهای عروقی دانست.
تفاوت سیر معمولی با مکمل سیر
این تفاوت برای تفسیر تحقیقات بسیار مهم است.
سیر خوراکی:
مقدار ترکیبات فعال آن به نوع، روش آمادهسازی و پخت بستگی دارد.
مکمل سیر:
ممکن است حاوی پودر سیر، عصاره، روغن سیر یا سیر کهنه باشد و مقدار ترکیبات فعال آن با سیر غذایی متفاوت باشد.
به همین دلیل، نتیجه یک مطالعه درباره مکمل سیر را نباید مستقیماً به خوردن یک یا دو حبه سیر تعمیم داد.
چه کسانی باید در مصرف مکمل سیر احتیاط کنند؟
افراد زیر بهتر است پیش از مصرف مکمل سیر با پزشک یا داروساز مشورت کنند:
- افرادی که داروی ضدانعقاد مصرف میکنند
- افرادی که آسپرین مصرف میکنند
- افرادی که قرار است جراحی شوند
- افراد مبتلا به اختلالات خونریزی
- زنان باردار
- زنان شیرده
- افرادی که داروهای متعدد مصرف میکنند
- افرادی که دچار حساسیت به سیر هستند
NCCIH بهطور مشخص درباره افزایش احتمال خونریزی با مکملهای سیر و اهمیت بررسی تداخلات دارویی هشدار داده است.
بهترین روش برای استفاده از خواص سیر
اگر هدف شما استفاده از سیر برای داشتن یک رژیم غذایی سالم است، میتوانید:
- سیر را به شکل متعادل در غذاها استفاده کنید.
- از سیر تازه در کنار سبزیجات و مواد غذایی سالم استفاده کنید.
- مصرف سیر خام را در صورت تحمل گوارشی امتحان کنید.
- از مصرف بیش از حد مکملها خودداری کنید.
- اگر داروی خاصی مصرف میکنید، قبل از مصرف مکمل سیر مشورت کنید.
- سیر را جایگزین داروهای تجویزشده نکنید.
جدول خلاصه خواص سیر
| خاصیت احتمالی | وضعیت شواهد |
|---|---|
| کمک به کاهش فشار خون | شواهد انسانی وجود دارد، اما اثر وابسته به نوع فرآورده و شرایط فرد است |
| بهبود برخی چربیهای خون | در چند متاآنالیز گزارش شده است |
| تأثیر بر قند خون | برخی نتایج امیدوارکننده، اما اثر محدود و متغیر |
| اثر آنتیاکسیدانی | در مطالعات مختلف بررسی شده است |
| تقویت سیستم ایمنی | شواهد بالینی محدود است |
| پیشگیری از سرماخوردگی | شواهد کافی برای نتیجه قطعی وجود ندارد |
| کاهش وزن | شواهد کافی برای اثر مستقیم وجود ندارد |
| درمان بیماری قلبی | جایگزین درمان پزشکی نیست |
| درمان دیابت | اثبات نشده و جایگزین دارو نیست |
سوالات متداول درباره خواص درمانی سیر
بهترین زمان مصرف سیر چه زمانی است؟
زمان مشخصی از روز که بهطور علمی ثابت شده باشد اثر درمانی سیر را بیشتر میکند وجود ندارد. مهمتر از ساعت مصرف، مقدار، نوع فرآورده و تحمل بدن است.
آیا خوردن سیر ناشتا بهتر است؟
شواهد کافی برای برتری مصرف سیر ناشتا نسبت به مصرف همراه غذا وجود ندارد. اگر سیر ناشتا باعث سوزش معده میشود، میتوان آن را همراه غذا مصرف کرد.
روزی چند حبه سیر بخوریم؟
برای همه افراد مقدار یکسانی بهعنوان دوز درمانی استاندارد وجود ندارد. بهتر است سیر در مقدار متعادل و بهعنوان بخشی از رژیم غذایی مصرف شود.
آیا سیر فشار خون را پایین می آورد؟
برخی مطالعات و متاآنالیزها کاهش فشار خون را با مصرف فرآوردههای سیر گزارش کردهاند، اما سیر نباید جایگزین داروی فشار خون شود.
آیا سیر برای چربی خون مفید است؟
برخی مطالعات کاهش کلسترول تام و LDL را پس از مصرف فرآوردههای سیر نشان دادهاند.
آیا سیر باعث لاغری می شود؟
خوردن سیر بهتنهایی روش اثباتشدهای برای کاهش وزن نیست. حتی در متاآنالیز جدید، کاهش معناداری در وزن و BMI مشاهده نشد.
سیر خام بهتر است یا پخته؟
هر دو میتوانند در رژیم غذایی استفاده شوند. خرد کردن سیر تازه باعث تشکیل آلیسین میشود، در حالی که حرارت میتواند روی آنزیم و ترکیبات فعال اثر بگذارد.
آیا سیر با داروها تداخل دارد؟
بله، بهخصوص مکملهای سیر ممکن است با برخی داروها، از جمله داروهای مؤثر بر انعقاد خون، تداخل داشته باشند.
آیا مصرف سیر قبل از عمل جراحی مجاز است؟
اگر مکمل سیر مصرف میکنید، حتماً پزشک را مطلع کنید؛ زیرا مکملهای سیر ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهند.
آیا سیر برای سرماخوردگی مفید است؟
شواهد بالینی موجود برای اثبات قطعی اثر سیر در پیشگیری یا درمان سرماخوردگی کافی نیست.
جمع بندی
سیر یک ماده غذایی ارزشمند و سرشار از ترکیبات زیستفعال است که در تحقیقات علمی، بهخصوص از نظر اثر احتمالی بر فشار خون، چربی خون، برخی شاخصهای قند خون و استرس اکسیداتیو مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج متاآنالیزهای جدید نشان میدهند که برخی اثرات مثبت ممکن است وجود داشته باشد، اما میزان این اثرات به نوع سیر، مقدار مصرف، نوع فرآورده و شرایط فرد بستگی دارد.
در مورد بهترین زمان مصرف سیر نیز شواهدی وجود ندارد که مصرف آن را حتماً به صبح ناشتا یا شب محدود کند. بنابراین اگر سیر خام برای معده شما مناسب نیست، میتوانید آن را همراه غذا یا به شکل پخته مصرف کنید.
در نهایت، سیر را بهتر است بخشی از یک رژیم غذایی سالم و متنوع بدانیم، نه یک داروی همهکاره. مصرف مکملهای سیر نیز باید با توجه به داروهای مصرفی و شرایط پزشکی فرد انجام شود؛ بهخصوص در افرادی که داروهای ضدانعقاد یا آسپرین مصرف میکنند یا قرار است جراحی داشته باشند.
.

































































































































































































































